ویستا مرجع مهمترین عناوین خبری / پنج شنبه ۲۸ فروردین ۱۳۹۳ / Thursday, 17 April, 2014
شیوه ی محاسبه ی شاخصهای بهره وری

شیوه ی محاسبه ی شاخصهای بهره ورییکی ازفرضیه های پژوهشی که درایران انجام شد،عبارت بود ازاینکه بین ادراک شیوه ی مدیریت پدرانه وPM ازیکسو، وشاخصهای بهره وری ( درسطح سازمان ) ازسوی دیگر، رابطه ی مثبت وجود دارد .
درکتاب شن وهمچنین درسری کتب بهره وری سازمان بهره وری ملی ایران ، بهره وری به معنی رابطه ی " ستانده " به " داده " تعریف میشود . درنگارشهای فوق ، نیروی کارمهمترین داده ( ورودی ) درتولید کالاها وخدمات محسوب میشود وبهره وری کارازتقسیم " ارزش افزوده " برمتوسط تعداد شاغلین یا نفرساعت کاریک کارگاه صنعتی درطول یکدوره ی مالی محاسبه میشود . این شاخص نشان میدهد که بطورمتوسط هرنفرنیروی انسانی شاغل چه میزان ارزش افزوده ایجاد کرده است .
به منظورنیل به یک تعریف مشترک برای مفهوم " ارزش افزوده " که لازم بود بوسیله ی بخشهای اداری-مالی هرسازمان محاسبه ودراختیارگروه تحقیق قرارداده شود ، تعریفی ازکتب بهره وری انتخاب ودراختیارسازمانهاقرارداده شد وتقاضا شد ، ارزش افزوده را برای سال ۱۳۷۶[۱] محاسبه کنند . این پیشنهاد مشکل کمتری ایجاد میکرد ، زیرا نیازی نبود که سازمانها اطلاعات جامع مالی را دردسترس گروه تحقیق ( که معمولا افراد غریبه محسوب میشوند ) قراردهند . دربرخی ازتحقیقات میزومی درسازمانهای ژاپنی ، برای تخمین میزان بهره وری ، از" میزان نسبی استعفا " و" میزان نسبی تصادفات " به عنوان ملاکهای عینی استفاده شده است . ملاکهای شناختی عبارت بودند از: میزان علاقه به کارزیردستان ، " رضایت ازحقوق ومزایا "،" احساس تعهد سازمانی " و"همبستگی با اصناف وتیمهای کاری"،" کیفیت نشستهای گروهی"،"مطلوب بودن ارتباطات "،" سلامت روانی" و"معیارعملکرد " .
درپژوهش روی نمونه های ایرانی نیزبرای تخمین میزان بهره وری ازملاکهای عینی وشناختی استفاده شد[۲]. روشهای نمونه برداری دومرحله ای بود . نمونه گیری ازواحدهای اولیه ، بصورت سیستماتیک کاملا تصادفی انجام شد . پس ازانتخاب واحدهای اولیه ، انتخاب طبقه بندی شده ازهرطبقه متناسب با حجم طبقه ی نمونه گیری تصادفی مرحله ی دوم انجام گردید .
● یافته ها
محاسبه ی ضرایب همبستگی شاخصهای "عملکرد "،" برنامه ریزی" و" فشار" و" نگهداری" باهمدیگراین بود که یافته های میزومی با داده های ژاپنی وداده های ایرانی کاملا همگون است وشاخص" برنامه ریزی" باشاخص" نگهداری" (r = ./۵۶) تقارن زیاد ومعنی داردارد ولی شاخص" فشار" ضریب همبستگی معنی داربا شاخص " نگهداری" ندارد .
▪ مقیاسهای رضایت شغلی مرتضوی ولینکلن باهمدیگردارای ضریب همبستگی بالا ومعنی داربودند . به بیان دیگراگربه طورمتقابل ملاک اعتبارهمدیگرقرارگیرند ، معلوم میشود هردومقیاس از" اعتبارملاکی" قابل توجهی برخوردارند .
▪ بطوری که درپژوهشهای متعدد دیگرمرتضوی ۱۳۷۶ نیزمشاهده شده است بین شیوه ی " مدیریت پدرانه "و" رضایت شغلی" ازیکسو، وبا شاخص " رضایت ازسرپرستی " ، رابطه ی مثبت قابل توجه مشاهده شد .
▪ عامل " نگهداری" نظریه ی میزومی ، ضریب همبستگی معنی دارباعامل " عملکرد " وی نداشت ولی با رضایت شغلی ( مقیاس مرتضوی ) و رضایت از" روش سرپرستی "،" مدیریت پدرانه " و نیز" مشارکت " و"همسویی منافع " ضرایب همبستگی زیاد مشاهده شد .
▪ بیشترین ضریب همبستگی ادراک همسویی منافع با مشارکت ودردرجه ی دوم با مقیاس رضایت شغلی مرتضوی بود .
▪ شاخص اعمال " فشار" برای افزایش"عملکرد " میزومی باهیچکدام ازمقیاسهای رضایت شغلی و" مدیریت پدرانه " ضریب همبستگی نداشت .
الف) روش تفکیک شیوه های مدیریت PM,Pm,pm,Pm باتوجه به میانگینها
به منظوربررسی فرضیه ی میزومی یعنی PM>pM>Pm>pm نخست همانگونه که میزومی توصیه میکند ، میانگین پاسخها به دوشاخص اعمال فشاربرای افزایش " عملکرد " ونیزعامل " نگهداری " محاسبه شد . سپس افرادیکه پاسخهایشان درشاخص "عملکرد " مساوی یا بیشترازمیانگین بود با حرف P بزرگ وآنهائیکه میانگین پاسخهایشان ازمیانگین کمتربود با حرف p کوچک مشخص شدند . همین عمل درباره ی متغیر" نگهداری " انجام شد وافراد واقع درنمونه به گروههای Mوm تفکیک شدند . با تلفیق اعضای گروههای چهارگانه ، چهارگروه بامشخصات pm,Pm,pM,PM ازهمدیگرقابل تفکیک شدند .
۱) PM: به گروهی اطلاق میگردد که اظهارمیدارند ، سرپرستان آنان هم آنان را درجهت افزایش "عملکرد" ( بیش ازمیانگین پاسخها ) سوق میدهند وهم اززیردستان خود درحد بالا ( بالای میانگین ) " نگهداری" میکنند .
۲) pM: افرادی هستند که روی افزایش " عملکرد " آنان تاکید بسیاری نمیشود ولی عقیده دارند که " نگهداری" سرپرستان ازآنان درحد بالا ( بالای میانگین ) است .
۳) Pm: به گروهی گفته میشود که احساس میکنند ، برای افزایش "عملکرد " تاکید زیاد میشود ولی مدیران وسرپرستان برای " نگهداری" ازآنان اقدام زیادی نمیکنند ( کمترازمیانگین ) .
۴) Pm: به افرادی اطلاق میشود که نه احساس تاکید برای افزایش"عملکرد " میکنند ونه مدیران وسرپرستان آنان روی شاخص" نگهداری" تاکید میورزند .
ب) مقایسه ی شیوه های مدیریت چهارگانه ازنظرشاخصهای روانشناختی
برای مقایسه ی روشهای سرپرستی چهارگانه ازنظرتک تک شاخصهای روانشناختی ( دوبه دو) آزمون"t" مستقل وسپس برای مقایسه ی همزمان هرچهارشیوه ی سرپرستی ازتحلیل واریانسها استفاده شد . این شیوه ی محاسبه به روش هایاشی تکرارشد ونتایج کاملا مشابه بدست آمد[۳].
▪ این بخش ازبررسی نشان داد ، کسانیکه شیوه ی مدیریت یاسرپرستی را PM توصیف میکنند ، نسبت به آنانیکه سرپرستی را pm ادراک وتوصیف میکنند ، رضایت شغلی بیشتری نشان داده ،همزمان با اظهاررضایت بیشترازمدیریت ، آنرا پدرانه توصیف کرده ، اظهارمیدارند که انگیزه ی بیشتری برای مشارکت دارند ومنافع آنان با منافع سازمان همسوتراست .
این داده ها بخش اول نظریه ی میزومی را تایید نموده ونشان میدهد که وقتی مدیران هم برای بهبود "عملکردها " (P) فشارمیاورند وهم ازنظرشاخص " نگهداری" (M) کوشش میکنند ( مدیریت PM ) درمقایسه با مدیرانیکه نه به " عملکردها " توجه میکنند ، ونه روی ابعاد شاخص " نگهداری" ( pm ) تاکید میورزند ، نتایج بهتری بدست میاورند .
▪ بااعمال مدیریت PM درمقایسه بامدیریت pM (روشی که طی آن برافزایش عملکرد تاکید نمیشود بلکه فقط روی ابعاد " نگهداری" یاکسب رضایت زیردستان تاکید میشود) ، رضایت شغلی تا حدودی افزایش میابد و زیردستان منافع خود را با منافع سازمان همسوتر توصیف میکنند .
▪ مدیریت PM درمقایسه با pm ( مدیریتی که درآن فقط روی بهبود عملکردها تاکید میشود) موجب میشود ، رضایت شغلی ( بامقیاس مرتضوی ) افزایش یابد ، " مدیریت پدرانه تر" ادراک شود و زیردستان انگیزه ی " مشارکت " بیشتری گزارش کرده ، منافع خود را " با منافع سازمان همسوتر" توصیف کنند .
▪ شیوه ی مدیریت pM که فقط بر" نگهداری" تاکید دارد ، نسبت به شیوه ی pm ( شیوه ای که نه برنگهداری ونه برافزایش عملکرد تاکید نمیورزد) ، ازنظرشاخصهای " مدیریت پدرانه " ، " رضایت ازسرپرست " ، انگیزه ی" مشارکت " و"همسویی منافع " ( با احتمال خطای فقط کمترازپنج درصد) کمی بهترارزیابی میشود .
▪ بین دوشیوه ی مدیریت pm وPm درهیچیک ازشاخصها، تفاوت معنی داری مشاهده نمیشود .
▪ بین شیوه های مدیریت pM و Pm که یکی برافزایش " عملکرد " ودیگری بر" نگهداری" تاکید دارد ، درهیچکدام ازشاخصها تفاوت معنی دارمشاهده نمیشود . به بیان دیگراین تصورکه با ارائه ی خدمات خشنود کننده به زیردستان بدون تاکید برسازندگی فعال ، میتوان خشنودی بیشتری درآنان ایجاد کرد ، ظاهرا صحیح به نظرنمیرسد .
▪ تحلیل واریانسهای بین پاسخهای گروههای چهارگانه ومقایسه ی آنها با آزمون F بیانگرتفاوتی معنی داراست ونشان میدهد ادراک مدیریت PM درمقایسه با pmوPm با رضایت شغلی بیشتری همراه است .
▪ کسانیکه شیوه ی مدیریت را PM ادراک میکنند ، نسبت به آنهائیکه مدیریت را pm یا Pm ادراک و توصیف میکنند ، نوع مدیریت را " پدرانه تر" ارزیابی میکنند . بین گروههای pM و pm نیزتفاوت مشابه میشود .
▪ تکنسین هائیکه شیوه ی مدیریت را PM توصیف میکنند درمقایسه با گروه pm بطورمعنی داری اظهار رضایت بیشتری ازشیوه ی سرپرستی مینمایند .
▪ تکنسین هائیکه شیوه ی سرپرستی یا مدیریت PM توصیف میکنند درمقایسه با pm و Pm مشارکت را سودمندترارزیابی میکنند ( به محتوای شاخص مشارکت که بوسیله ی میزومی تهیه شده است توجه شود ) .
با توجه به اینکه همین یافته ها به روش "هایاشی" نیزتایید میشود ، میتوان نتیجه گرفت که درنمونه ی ایرانی نیزروش مدیریتی PM درمقایسه با سه روش دیگر، به بهترین نتایج میانجامد . پیشنهاد میشود ، اعتباراین شیوه ی مدیریت درمراکزصنعتی وغیرصنعتی بیشتری مورد بررسی قرارگیرد .ج) یکی ازپیش فرضهای اساسی نظریه ی PM عبارت است ازاینکه ، هنگامیکه همزمان روی " نگهداری" و"عملکرد " تاکید میشود ( مدیریتPM ) مولفه ی" فشار"، کاهش وادراک لزوم " برنامه ریزی" ( که هردوعوامل تشکیل دهنده ی شاخصهای " عملکرد "هستند ) افزایش میابد . به منظوربررسی این پیش فرض ، برای تک تک شیوه های مدیریت (PM,pM,Pm,pm) بین میزان مولفه های " فشار" و" برنامه ریزی" که مشترکا شاخص "عملکرد " را تشکیل میدهند ، آزمون آماری محاسبه ومشاهده شد :
▪ درمدیریتهای PM و pM تفاوتی بین میزان ادراک " فشار" و" برنامه ریزی"مشاهده نمیشود ولی درروشهای pm وPm مقدار" فشار" ادراک شده بطورمعنی داری بیشترازمقدار" برنامه ریزی" است . با توجه به این مشاهده میتوان نتیجه گرفت که درایران نیزبا اعمال مدیریت PM و pM ، نسبت به روشهای Pm و pm " فشار" کمتری ازسوی زیردستان استنباط میشود . شیوه ی PM درمقایسه با pM با ادراک همسویی منافع بیشتری همراه است .
د) رابطه ی متقابل نظرسرپرستان گروهها درباره ی تکنسینها وبالعکس
دراین بررسی ازنظرهائیکه سرپرستان هرگروه درباره ی تکنسینها داده بودند ، شاخصی باعنوان " ارزیابی سرپرست " محاسبه شد[۴]. آنگاه رابطه ی این شاخص با شاخصهائیکه ازاظهارنظرهای تکنسینها محاسبه شده بود مورد بررسی قرارگرفت . یکی ازمهمترین یافته های این بخش ازبررسی نشان میدهد که :
▪ بین شاخص " ارزیابی سرپرست " ( متشکل ازچهارگویه ) و" رضایت ازسرپرست " ضریب همبستگی زیاد مشاهده میشود[۵]. به بیان دیگر، تکنسینهایی سرپرستان خود را خوب ارزیابی میکنند که بطورمتقابل بوسیله ی آنان خوب وکارآمد ارزیابی شوند . این تقارن قابل توجه است ولی به تنهایی درباره ی جهت تاثیراطلاعاتی نمیدهد . یعنی مشخص نمینماید که آیا روش سرپرستی مطلوب خاص موجب میشود ، زیردستان ازشیوه ی مدیریت رضایت یافته و آنرا مطلوب ارزیابی کنند ودرنتیجه بهتروبیشترکارکنند ویا اینکه ، بالعکس درمواردی افراد زیردست به دلایلی ( مانند محیط وگزینش خوب ، آموزش مطلوب و... ) کارخوب ارائه میدهند ، درنتیجه شیوه ی سرپرستی نیزتحت تاثیرپویایی گروه قرارگرفته بهبود میابد وخوب ارزیابی میشود .
و) رابطه ی بهره وری باشاخصهای روانشناختی
یکی دیگرازمنابع اطلاعاتی این طرح عبارت بود ازپرسشنامه ایکه به منظورمحاسبه ی شاخصهای بهره وری تهیه وتنظیم شده ، دراختیارمسئولین دربالاترین سطح قرارگرفت تا آنرا تکمیل کنند . مجموعاهشت واحد صنعتی فرم را تکمیل کردند . میزان بهره وری هرواحد به چندین روش محاسبه شد و واحدها با توجه به میزان بهره وری ، رتبه بندی شدند و واحدهائیکه دارای بهره وری بالا و پائین بودند ازهمدیگرتفکیک شدند . آنگاه تفاوت این دونوع واحد ازنظرشاخصها یا ملاکهای" شناختی" محاسبه شد . ملاکهای مورد نظرعبارت بودند از: " رضایت شغلی"،" ادراک مدیریت پدرانه "،" رضایت ازسرپرست "،" مشارکت "،" شاخص نگهداری"،"عملکرد "،"همسویی منافع"،" احساس امنیت ". با محاسبه ی نسبت میزان ارزش افزوده به تعداد کارکنان غیرتولیدی ازیکسو و به حقوق ومزایای کارکنان غیرتولیدی ازسوی دیگر، تفاوتهای معنی دارزیرمشاهده شد :
▪ واحدهای موفقتر( با بهره وری زیاد) درمقایسه با واحدهای ناموفقتر( با بهره وری کمتر) " نگهداری" را بیشتروشیوه ی مدیریت را " پدرانه تر" توصیف کردند وازشیوه ی سرپرستی اظهار رضایت بیشتری نمودند . آنان همچنین اظهارداشتند که منافعشان با منافع سازمان همسوتراست[۶]. دراین بررسی همچنین معلوم شد که شیوه ی مدیریت واحدهایی که بهره وری آنها زیاد بود با PM ، وآنهایی که بدلیل بهره وری کمترجزو گروه ناموفق قرارمیگرفتند ، Pm یا pm توصیف میشد .
ازاین بررسی میتوان بطورکلی نتیجه گرفت که درنمونه ی مورد بررسی ایرانی نیز، شیوه ی مدیریت PM درمقایسه با دیگر روشهای مورد بررسی دراین تحقیق با انگیزه ی مشارکت ورضایت شغلی بیشتری همراه است .
▪ شیوه ی سرپرستی یا مدیریت PM مطلوب ارزیابی میشود زیرامقاومت درمقابل فشارهای وارده را کاهش و بهره وری را افزایش میدهد . درادامه ی این گفتاربه بررسی یافته های یک پژوهش بین فرهنگی میپردازیم که بوسیله ی پیترسون وهمکاران وی (۱۹۹۵) ودرباره ی " تنشهای نقشهای شغلی" انجام شده است . یک نمونه ی ایرانی نیزدراین طرح شرکت داشته است . یکی ازمهمترین اهداف این پژوهش بررسی رابطه ی بین تنشهای نقشهای سازمانی وفرهنگ ملی است[۷].
● یافته های بین فرهنگی درباره ی تنشهای نقشهای شغلی
مهمترین پیش فرض این پژوهش مبنی براین استکه ساختارها یا ابعاد چهارگانه ی هوفستد که درزیرتوصیف شده اند ، با تنشهای شغلی ارتباط دارند .
هوفستد چهاربعد یا " ساختار" را دررابطه با فرهنگ ملی ومحیطهای شغلی وکاری تشخیص میدهد که مبنای بسیاری ازپژوهشهای دهه ی اخیرقرارگرفته اند .
ابعاد یا ساختارهای مورد نظرعبارتنداز:
▪ " فاصله ی قدرت " (حدودعدم تساوی بین افراد که دریک کشورطبیعی محسوب میشود).
▪ " احترازازابهام " (حدودیکه دریک کشور، شرایط مشخص برشرایط نامشخص ترجیح داده میشود).
▪ " فردگرایی " (حدودیکه مردم یک کشورترجیح میدهند ، به عنوان یک فرد درمقایسه باعضوگروه بودن عمل کنند).
▪ " مردانگی " (ترجیح ارزشهایی چون عملکرد ، موفقیت ورقابت ، که دراکثرجوامع نقش مردانه توصیف میشوند ، برارزشهایی که زنانه محسوب میشوند ، مانند اولویت دادن به کیفیت زندگی ، برقرارکردن روابط گرم ، ارائه ی خدمات ، کمک ، مراقبت ازافراد ضعیف ومتحدبودن)(ص۵و۶).
[۱] راهنمای اندازه گیری بهره وری درواحدهای صنعتی- سازمان بهره وری ایران .
[۲] شاخصهای بهره وری بوسیله ی آقای مهندس نادری ، مشاوربهره وری طرح محاسبه شد .
[۳] محاسبه ها به روش " هایاشی " به راهنمایی آقای دکترنوربلوچی انجام گردید .
[۴] با استفاده ازچهارگویه ی این مقیاس شاخصی تحت عنوان ارزیابی سرپرست محاسبه شد که ضریب ثبات درونی آن قابل توجه بود ( آلفاکرونباخ = ۹۶/. ) .
[۵] ضریب همبستگی شاخص " ارزیابی سرپرست " با " رضایت ازسرپرست " قابل توجه است(p < ./.۱ و r = ./۶۳).
[۶] فرم بهره وری بوسیله ی آقای مهندس نادری ، مشاوربهره وری طرح تنظیم ورتبه بندیها نیزبوسیله ی ایشان انجام شد.
[۷] نگارنده همکارتحقیقاتی این طرح و"مدیریت رویدادها"بوده است.
منبع : وبلاگ علی دوست محمدی

همچنین مشاهده کنید

اجاره بخاری  ◊  09122211093

بیشترین بازدیدها - سرویس خبر
Copyright © 2008 - 2014 vista.ir. All Rights Reserved