یکشنبه ۹ فروردین ۱۳۹۴ / Sunday, 29 March, 2015
ویژگی‌ها و توانائی‌های کودکان در دوره‌های رشد

ویژگی‌ها و توانائی‌های کودکان در دوره‌های رشدرشد به تغییرات پی‌درپی و منظمی گفته می‌شود که از زمان جنینی تا هنگام مرگ اتفاق می‌افتد ولی مهم‌ترین دوره رشد که بیشتری تأثیر را در مسیر زندگی یک فرد به‌جا خواهد گذاشت، رشد در دوره کودکی است. رشد دوره کودکی به مراحل طفولیت، کودکی اول و کودکی دوم تقسیم‌بندی شده است.
● دوره طفولیت:
این دوره از زندگی ۲ سال اول بعد از تولد را شامل می‌شود و یکی از دوره‌های رشد است؛ دوره‌ای که سریع‌ترین تغییرات در آن اتفاق می‌افتد.
ویژگی‌های مهم رشد در این دوره عبارتند از:
▪ رشد جسمانی: نوزاد تازه متولد شده تقریباً ۷۰ درصد وقت خود را می‌خوابد. در طول سال اول به‌تدریج وقت کمتری به خواب و وقت بیشتری برای توجه به محیط پیرامون اختصاص می‌دهد گریه کودک ارتباط او را با دیگران برقرار می‌کند. کودک بدین طریق ناراحتی و آشفتگی خود را بیان می‌کند اگر گریه کودک خیلی بلند و بدون ریتم باشد ممکن است کودک دچار سوءتغذیه و یا دارای آسیب مغزی باشد.
از شدت گریه معمولاً در سال اول کاسته می‌شود. قد و وزن در طول ۲ سال اول به سرعت افزایش یافته به‌طوری‌که حدوداً وزن بدن کودک ۴ برابر و قد او ۲ برابر می‌شود.
▪ رشد حرکتی: رشد طبیعی و تدریجی مغز امکان رشد مهارت‌های حرکتی، از واکنش‌ها گرفته تا اعمال داوطلبانه کودک نظیر چنگ زدن و راه رفتن را به‌وجود می‌آورد. از همان ماه‌های اول اگر چیزی توجه کودک را به‌خود جلب کند طور خاصی به آن نگه کرده و یا با حرکت چشم آن را دنبال می‌کند که گوئی می‌خواهد به آن چنگ بزند.
توانائی چنگ زدن از حدود ۶ ماهگی به بعد، یعنی زمانی‌که بین حرکات دست و چشم هماهنگی به‌وجود آمده است، دیده می‌شود. چنگ زدن کودک ابتدا ناشیانه و با استفاده از کف دستش است ولی از یک‌سالگی به بعد کودک این‌کار را با مهارت بیشتر و چنگ زدن با انگشتان انجام می‌دهد. اما راه رفتن کودک از وقتی آغاز می‌شود که کودک بتواند سر خود را راست نگه‌دارد که حدوداً در سه ماهگی خواهد بود. سپس با کمک دیگران به مدت کوتاهی بنشیند (۵ ماهگی) و بدون کمک دیگران به مدت کوتاهی بنشیند (۷ تا ۸ ماهگی)، به کمک دیگران بایستد (۸ تا ۹ ماهگی)، بدون کمک دیگران چند قدم راه برود (۱ سالگی). به‌طور کلی مهارت راه رفتن در کودکان در حدود ۱۵ ماهگی مشاهده می‌شود.
▪ رشد ادراکی و شناختی: در هنگام تولد حس بویائی و شنوائی نسبتاً حساس و فعال هستند ولی حس بینائی ضعیف است. نوزاد می‌تواند یک شی را تنها تا فاصله ۶ متری در حوزه بینائی خود قرار دهد اگر چه در هر فاصله‌ای آن را تیره و تار می‌بیند اما این توانائی در اولین ماه‌ها به سرعت رشد می‌کند تا جائی‌که کودک در ۶ ماهگی فاصله ۶۰ متری و در یک‌سالگی فاصله ۱۲۲ متری را مانند یک فرد بزرگسال می‌بیند. البته این رشد بیش‌تر تحت تأثیر رشد مغز است تا رشد چشم.
کودک در ۸ تا ۹ ماهگی به این توانائی شناختی می‌رسد که بداند اشیاء و انسان‌ها حتی اگر حس نشوند (دیده و شنیده نشوند) وجود دارند.
ظرفیت حافظه انسان کلاً محدود است ولی در ۲ سال اول تولد به سرعت رشد می‌کند. ثبت اطلاعات با سهولت بیشتری صورت می‌گیرد ولی بازیابی اطلاعات در برخی اوقات دشوار است.
در یک‌سالگی کودک می‌تواند یک یا دو کلمه بگوید و در ۲ سالگی قادر است با جملات کوتاه صحبت کند. کودک در ۲۱ ماهگی می‌تواند اولین جمله دو کلمه‌ای را بگوید و این توانائی در ۲۴ ماهگی به جملات چند کلمه‌ای برسد.
▪ رشد هیجانی و اجتماعی: هیجانات کودک در ابتدا ساده و به‌صورت گریه و خنده ظاهر شده ولی به‌تدریج پیچیده‌تر می‌شوند. احساس امنیت از نیازهای عاطفی و اجتماعی اولیه کودکان است که باید در این دوره تأمین شود. در عین‌حال باید توجه داشت که حمایت بیش از اندازه همانند عدم حمایت موجب می‌شود که کودک به توانائی‌های خود شک کند و اعتماد به‌نفس لازم را به‌دست نیاورد. دلبستگی بین کودک و والدین به‌ویژه مادر این احساس امنیت و آرامش را فراهم می‌کند.
● دوره کودکی اول (۲ تا ۶ سالگی)
در دوره کودکی اول ، رشد زیستی ـ اجتماعی در جنبه‌های مختلف اتفاق می‌افتد از جمله شکل، قیافه و اندازه کودک تغییر زیادی می‌کند به‌نحوی‌که مثلاً کودک ۶ ساله نمی‌تواند عکس دوره قبل خود را تشخیص دهد. همچنین سیستم عصبی مرکزی کودک نیز رشد می‌کند. این تغییرات به او اجازه می‌دهد که رشد و شناختی مناسب داشته باشد و بر محیط اطراف خود تسلط پیدا کند. مهم‌ترین تغییرات رشدی در این‌دوره عبارتند از:
▪ رشد جسمانی: در این دوره کودکان عموماً لاغر به‌نظر می‌آیند زیرا قسمت پائینی بدن آن‌ها (تنه و پاها) نسبت به قسمت بالائی آن (سر و صورت) رشد بیشتری پیدا می‌کند.
افزایش مداوم و پیوسته‌ای در قد و وزن کودک پدید می‌آید به‌نحوی‌که تناسب بدنی کودک کم و بیش مانند بزرگسالان می‌شود. در این دوره هر سال به‌طور متوسط حدود ۷ سانتی‌متر به قد و حدود ۲ کیلوگرم به وزن کودک اضافه می‌شود. به‌طوری‌که در ۶ سالگی یک کودک متوسط ۲۱ کیلوگرم وزن و ۱۱۷ سانتی‌متر قد دارد.
رشد مغز با سرعت بیشتری نسبت به بخش‌های دیگر بدن ادامه پیدا می‌کند. در ۵ سالگی وزن مغز به حدود ۹۰ درصد زمان بزرگسالی خود می‌رسد. سلول‌های عصبی در مغز با درحات گوناگونی دارای میلین می‌شوند و سرعت ادراکات حسی در کودکان بیشتر می‌شود ولی هنوز هماهنگی بین دو نیمه مغز به‌طور کامل برقرار نشده است.
▪ مهارت‌های حرکتی: کودکان از ۲ تا ۶ سالگی اگر چه لاغرتر می‌شوند ولی قوی‌تر می‌شوند و رشد طبیعی مغز این اجازه را به آن‌ها می‌دهد که کنترل و هماهنگی بیشتری هم بین اعضاء مختلف بدن آن‌ها و هم بین آن‌ها و محیط اطرافشان به‌وجود می‌آید.
طی این فرآیند کودکان با سرعت و توازن بیشتری حرکت می‌کنند و مهارت‌های حرکتی درشت آ‌نها نظیر دویدن، بالا رفتن و پریدن به مقدار قابل ملاحظه‌ای بهبود پیدا می‌کند و این تغییرات به‌خوبی در حرکاتشان در هنگام بازی قابل مشاهده است.
در ۵ سالگی اغلب کودکان می‌توانند سه چرخه سواری کنند، از نردبان بالا بروند، توپ را پرتاب کنند، آن را با دست بگیرند و یا با پا بزنند و در هر کجا که باشند (در خانه و کودکستان) معمولاً این مهارت‌های خود را می‌آزمایند. مهارت‌های حرکتی ظریف به‌ویژه با دستان و انگشتان برای کودکان قبل از دبستان دشوارتر از مهارت‌های حرکتی درشت است. اعمال حرکتی مثل ریختن آب از پارچ به لیوان، بریدن یک قطعه کیک با چاقو یا چنگال، بستن دکمه، بستن بند کفش، استفاده از مداد و مانند این‌ها به تلاش و تمرکز بسیار کودک نیازمند است و به‌همین دلیل برایش انجام آن‌ها در این سن سخت است. از طرف دیگر انگشتان کوتاه و چاق دلیل دیگری برای عدم پختگی در فعالیت‌های حرکتی ظریف است.
مهارت‌های حل مسئله و حافظه نیز در دوره رشد می‌کند و آن‌ها این کفایت و اطمینان را به‌دست می‌آورند که نسبتاً مستقلانه رفتار کنند پس می‌توان به آن‌ها اعتماد کرد که خیلی از کارها را خودشان انجام دهند. مثلاً خودشان صبحانه بخورند و حتی در تغذیه و لباس پوشاندن به بچه‌های کوچک‌تر کمک کنند. کودکان ۶ ساله می‌توانند عواطف و هیجان‌های خود را نسبت به والدین و دوستان بدون زیاده‌روی و تمسک به‌خودمحوری نشان دهند. در این دوره تفاوت‌های جنسی و نقش جنسی (رفتار پسرانه و دخترانه) برای کودکان مطرح می‌شود.
● دوره کودکی دوم (۷ تا ۱۱ سالگی)
▪ رشد زیستی ـ اجتماعی در دوره دوم کودکی به‌طور کلی یکنواخت و کم‌حادثه یا کم ماجراست. به‌همین دلیل بیماری و مرگ کودکان در این دوره بسیار کم‌تر از دوره‌های دیگر اتفاق می‌افتد. ویژگی‌های رشد در مقایسه با دوره‌های دیگر نمودی مثبت و سازنده دارد و کودک بیش از هر دوره دیگری آمادگی انجام تکالیف و وظایف رشدی و تربیتی خود را دارد.
▪ رشد جسمانی و حرکتی: بسیاری از مهارت‌ها را بدون آموزش بزرگسالان فرا می‌گیرند و بدن آن‌ها به‌قدر کافی رشد یافته که بتوانند این مهارت‌ها را به‌خوبی انجام دهند. آهنگ رشد جسمانی به آهستگی ادامه می‌یابد، به‌طور متوسط ۶ سانتی‌متر به قد و ۲۱۴ کیلوگرم به وزن او در هر سال اضافه می‌شود به‌طوری‌که در سن ۱۰ سالگی در حدود ۱۳۷ سانتی‌متر قد و ۳۲ کیلوگرم وزن دارد، ماهیچه‌های کودک قوی‌تر می‌شود و قدرت پرتاب توپ در کودک ۱۰ ساله دو برابر کودک ۶ ساله است ظرفیت شش‌ها افزایش می‌یابد و کودکان می‌توانند تندتر بدوند. رشد جسمانی آهسته‌تر، کودکان دبستانی را قادر می‌سازد که هرگونه مهارت حرکتی از قبیل استفاده از چکش، اره کردن، استفاده از سوزن، بافندگی کردن، طراحی کردن، نوشتن، دوچرخه سواری، شمشیر بازی، شنا، شیرجه، اسکیت بازی، پرش از روی طناب، فوتبال و... را به‌خوبی انجام دهند.
▪ رشد شناختی و زبانی: تفکر کودک دارای راهبردها و سازمان‌دهی بیشتر می‌شود و از نظم و منطق بیشتر برخوردار می‌شود کودک در این دوره توانائی برنامه‌ریزی پیدا کرده و از منابع شناختی خود در فرآیندهای حل مسئله و یادآوری اطلاعات استفاده می‌کند و دانش خود را به‌طور اختصاصی در موضوعی خاص افزایش می‌دهد. آنان به نقاط قوت و ضعف شناختی خود پی می‌برند و درمی‌یابند که همه کارها و تکالیف را نمی‌توان انجام داد.
کودکان در این دوره می‌توانند در تکالیف ورزشی، آموزشی و اجتماعی خود به‌طور مستقل یا به‌طور دسته‌جمعی درگیر شوند بدون آن‌که دچار حواس‌پرتی شوند و یا حواس دیگران را پرت کنند. توانائی حافظه افزایش پیدا می‌کند و آن‌ها از راهبردهای ذخیره‌سازی اطلاعات و راهبردهای بازیابی اطلاعات می‌توانند استفاده کنند. مثلاً اگر به کودک ۱۰ـ۹ ساله‌ای تکلیف شود که نام ۳۰ کشور را حفظ کند او قادر است که این کشورها را براساس مناطق جغرافیائی و یا حروف الفبا جور کند و سپس آن‌ها را به حافظه خود بسپارد. همچنین او می‌تواند حروف اول این کشورها را با هم ترکیب کند و از آن کلمه و یا جمله‌ای بسازد تا حفظ کردن را برای او آسان‌تر سازد. در بازیابی اطلاعات نیز کودک ۱۰ـ۹ ساله اگر اطلاعاتی را در مرحله اول به یاد نیاورد ناامید نمی‌شود بلکه سعی می‌کند ابتدا حوادث و اطلاعات مربوط به آن را به یاد بیاورد و به‌دنبال سرنخ‌ها و نشانه‌ها می‌گردد و از این طریق اطلاعات اصلی را به یاد می‌آورد.
یکی دیگر از ویژگی‌های شناختی این دوره، افزایش در سرعت و ظرفیت پردازش اطلاعات است که در نتیجه آن کودکان سریع‌تر فکر می‌کنند و از ظرفیت بیشتری برای فکر کردن برخوردارند. منطقی شدن تفکر کودکان هم در این دوره شکل می‌گیرد.
خزانه لغات و دستور زبان او هم رشد می‌کند و روزانه ۲۰ لغت جدید می‌آموزد و خزانه لغات او به ۴۰ هزار لغت خواهد رسید. کودکان تا قبل از ۱۰ سالگی بهترین یادگیرندگان برای زبان دوم هستند. آموزش زبان دوم به کودک معمولاً زمانی بیشتر موفق خواهد بود که کودک زبان اول خود را به‌خوبی فرا گرفته باشد به‌همین دلیل سنین ۵ـ۴ سالگی می‌تواند شروع خوبی برای آموزش زبان دوم باشد.
▪ رشد هیجانی و اجتماعی: در دوره قبل از دبستان محیط اجتماعی کودک محیطی است محدود و هدایت شده از طرف والدین ولی در دوره دبستان این محیط بسیار گسترده‌تر می‌شود و خود او نیز تا حدودی در هدایت‌گری سهیم می‌شود. همسایگان، جامعه و مدرسه محیط‌های جدیدی هستند که کودک علاوه بر محیط خانواده به‌طور روزمره با آن‌ها سر و کار دارند. او با همسالان روابط دوستی برقرار می‌کند و در عین حال با آن‌ها رقابت می‌کند، با بزرگسالان دیگر (معلمان و مربیان) روابط اجتماعی برقرار می‌کند و ارزش‌های اخلاقی را از آن‌ها فرا می‌گیرد و گاه نیز دچار تعارض‌های اخلاقی میان خانواده و محیط اجتماعی می‌شود.
در این دوره کودکان آمادگی برای انجام تکالیف آموزشی، تربیتی و اجتماعی دارند این دوره، دوره تولید و کار برای آن‌ها محسوب می‌شود. شناخت اجتماعی کودک نیز در این دوره پیشرفت می‌کند یعنی سایر افراد و گروه‌ها را می‌فهمد و در می‌یابد که دیگران را نباید تنها براساس رفتار ظاهر مورد قضاوت قرار داد بلکه انگیزه‌ها و نیازهای درونی افراد مهم‌تر از رفتارهای ظاهری آن‌هاست.
کودکان در این دوره شناخت گسترده‌تری از خود پیدا می‌کنند و نقش‌های متفاوتی را برعهده می‌گیرند و مهارت‌های تازه‌ای پیدا می‌کنند. گروه همسالان در این دوره به‌تدریج از اهمیت زیادی برخوردار می‌شود. در ابتدا گروه همسالان به‌صورت جمعی و با تعداد زیاد برای کودک مطرح هستند ولی به‌تدریج که بر سن او در این دوره افزوده می‌شود روابط دوستی و گروهی محدودتر و صمیمی‌تر می‌شود.
منابع:
۱. مهشید یاسائی، رشد و شخصیت کودک
۲. دکتر علی قائمی، پرورش مذهبی و اخلاقی کودک
۳. دکتر علی قائمی، خانواده و مسائل جنسی کودکان
۴. نظرات استاد عرب‌گل (روانشناس بالینی) استاد رستکی (دکترای مشاوره و خانواده)
نغمه دانش آشتیانی
منبع : ماهنامه کودک

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
خریدهای اینترنتی , مرکز اشاعه تروریسم , عباس آخوندی , ایام امتحانات , خاکستر آتشفشان , ریدلی اسکات , منابع طبیعی , لباس راحت , Catherine , حسن ورجاوند , گهربار , عرصه سلامت , اصلاح ساختار اداری , جگین , کاهش اونس , کنگره شهدای امور تربیتی , شناسه , تجربه سرعت بالا در وبگردی , دندان پرشده , مالک اشتر ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
نام‌گذاری , ارتباطات , آب‌انبار ها , دوی استقامت , تعارض نقش , خطوط لوله , ما چو قدر وصلت، ای جان و جهان، نشناختیم , سونوگرافی , زندگى روزمره (۲) , ضایعات توده‌ای مدیاستن , از ۲ تا ۱۲ سالگی , اصول ایمونولوژیک واکسن‌ها , کمربند جنگلی میانه , دل نداند که فدای سر جانان چه کند , مرثیه , باغ دلگشا، شیراز (ساسانیان, صفویان) , واکسن CMV , خلاصه کردن مصاحبه‌های غیرخبری , خواص داروئی , فهرست‌نویسی بخش‌های موجود در یک فیلم یا ویدئو , ازان پس فزون شد بزرگی شاه , شنبلیله (Trigonella) , مفهوم کودک ”در معرض خطر“ , آشکار بودن , سرزمین‌های پست و هموار , رودخانهٔ جاجرود، تهران , شوری ز شراب خانه برخاست , کاروانسراها , پخش رادیویی , اصل و نسب سرابندی ,

وبگردی
کلاه قرمزی 94 - رقص و آواز هندی ! - رقص و آواز هندی در حد ...
فرخنده زنده زنده سوزانده شد / تصاویر - گروهی از مردم افغانستان در کابل پایتخت این کشور یک زن را به شدت مورد ضرب و شتم قرار داده و کُشتند. مقامات امنیتی در کابل با تأیید این خبر اعلام کردند که مردان خشمگین در مرکز شهر، یک زن را که گفته شده قرآن را به آتش کشیده کشتند.
پاسخ فرزاد حسنی به افشاگری آزاده نامداری - بر فرض محال اگر این ادعاهای کذب صحت هم داشت، آیا این روش درستی برای بیان آنهاست؟ ریختن آبروی دیگران و حتی خانواده خود به چه قیمتی؟ به قیمت پخش تصویرمان از تلویزیون؟! انسان ها را از روشی که برای رسیدن به هدفشان انتخاب می کنند بشناسید...
ضرب و شتم آزاده نامداری و افشاگری بی‌سابقه - آزاده نامداری با به اشتراک گذاشتن عکسی تلخ و دردناک از آثار شدید ضرب و شتم روی صورت و چشم خود، از اتفاقاتی غیرقابل باور مربوط به زندگی گذشته اش . آقای حسنی چهل تا فایل صوتی دست من داری که مدت هاست حتی خودم گوشش ندادم.
شایعه رابطه احسان علیخانی و آزاده نامداری! / تصاویر اینستاگرام - توضیحات آزاده نامداری درباره یک شایعه - امروز آقای علیخانی چون صفحه‌ای دراینستاگرام ندارن ازمن خواستن توضیحی به هوادارانشون ودوستای خوب خودم بدم.
دختر گلفروش تجریش پدیده جدید شبکه‌های اجتماعی - دختر گلفروش میدان تجریش. این همه چیزی بود که از پدیده این روزهای شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها می‌دانستیم و البته چند عکس که از او منتشر شده بود. دختری که با ظاهری خاص توجهات را به خود جلب کرده بود.
شبکه‌های اجتماعی با ما چه کرده‌اند / فیلم - شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را منزوی کرده‌اند. آیا شما هم ساعت‌های زیادی را صرف شبکه‌های اجتماعی و دنیای مجازی میکنید حتما این ویدیو را نگاه کنید.
پربازدیدها
آغاز مجدد اعزام زائران عمره/جانمایی اعزام ۲۳هزار زائر بازمانده - رئیس سازمان حج و زیارت از آغاز مجدد اعزام زائران به عمره مفرده از ۱۰ فروردین ماه خبر داد و اظهار امیدواری کرد که با قول سفارت و کنسولگری عربستان در تهران در صدور ویزای زایران نظم ایجاد شود.
آخرین وضعیت اکران «عصر یخبندان» از زبان «مصطفی کیایی» - «مصطفی کیایی» گفت: اعتقاد دارم «عصر یخبندان» پتانسیل این را دارد که در هر زمانی از سال اکران شود و مخاطب خودش را...
اسالم بهشت ایران + تصاویر - اسالم تنها یک جاده جنگلی نیست و جنگل و دشت، گلزار و آبشار و دریاچه این منطقه را به بهشت ایران تبدیل کرده است.
عربستان با تجاوز به یمن بیش از هر زمان مزدوریش برای آمریکا را ثابت کرد - وزیر پیشین اطلاع‌رسانی سوریه تاکید کرد که عربستان سعودی با تجاوز به یمن بیش از هر زمان دیگری مزدوریش برای آمریکا را ثابت کرد.
طراح عملیات «باردو» در درگیری با ارتش تونس کشته شد - منابع رسانه‌ای از کشته شدن طراح حمله تروریستی به موزه باردو در درگیری با ارتش تونس خبر دادند.
تساوی دیرهنگام هلند مقابل ترکیه - هلند با گل ثانیه های پایانی کلاوس یان هونتلار، مقابل ترکیه به تساوی 1-1 دست پیدا کرد.
توقف ایتالیا در خانه بلغارستان - ایتالیا در دیداری جذاب و تماشایی، در خانه بلغارستان به تساوی 2-2 رضایت داد.
نوشت افزار از سینما و کتاب استراتژیک تر است/ 14 میلیون جلد تولید ما تنها 10درصد نیاز بازار است - در سال 93 تولید گسترده نوشت افزار با محتوای ملی-دینی بلاخره بعد از سالها موجب شد بخشی قابل توجهی از این بازار به محصولاتی با پسوند ایرانی-اسلامی اختصاص پیدا کند. ارزش این حرکت فرهنگی-اقتصادی وقتی دوچندان می شود که می بینیم در سال اقتصاد و فرهنگ به ثمر نشسته است و با استقبال مردم مواجه شده. سعید حسینی یکی از مهمترین چهره های این عرصه به سوالات «فردا» در این باره پاسخ داده است.
حسینی بهترین دروازه‌بان آسیا شد - سیدپیمان حسینی عنوان بهترین دروازه بان را در هفتمین دوره مسابقات قهرمانی آسیا کسب کرد.
بزرگ‌ترین بندر یونان به فروش می‌رسد - گروه اقتصادی: دولت جدید چپ‌گرای یونان قصد دارد برنامه‌ خصوصی‌سازی بندر پیرئوس را که در ماه ژانویه متوقف شده بود، دوباره از سر بگیرد ...




Copyright © 2008 - 2015 vista.ir. All Rights Reserved