شنبه ۸ فروردین ۱۳۹۴ / Saturday, 28 March, 2015
اعتیاد و خانواده

همه دست اندركاران و شاغلین شبكه‌های بهداشتی، مسئولین بلندپایه كشور و نیز غالب خانواده‌ها بر این مسئله تأكید دارند كه اعتیاد به مواد مخدر در كشور ما به یك معضل بزرگ اجتماعی در ابعاد هشدار دهنده تبدیل گشته است. از دیدگاه جامع، توجه به دامنه تأثیرات مخرب اعتیاد به مواد مخدر از آنرو حائز اهمیت فراوان است كه عواقب وخیم آن تنها فرد معتاد را در بر نمی‌گیرد، بلكه همسر، فرزندان، خانواده گستره و دایره دوستان و همكاران و در یك كلام كل جامعه نیز در معرض آثار ویرانگر این عارضه قرار خواهند گرفت.
طبق آمار تقریبی خوش بینانه، تعداد معتادان به مواد مخدر در كشور ما حدود ۳ میلیون تخمین زده می‌شود. چنانچه دایره ارتباطی هر فرد معتاد را فقط به ۴ نفر محدود نماییم، مشخص می‌شود كه قریب به ۱۲ میلیون نفر از مردم ما مستقیم یا غیر مستقیم با مسئله اعتیاد درگیر و در تماس می‌باشند. شاید بتوان گفت كه آسیب‌های روانشناختی-اجتماعی هیچ عارضه دیگری مانند اعتیاد، گسترده و فراگیر نباشد. همین امر، ضرورت توجه و برنامه ریزی كارشناسی در برخورد با این مشكل بزرگ را ضروری می‌سازد. طرح واقعگرایانه و شفاف این موضوع در افكار و اذهان عمومی، به وجود آوردن بسترهای مناسب و كارآمد تبادل تجربیات و دستاوردهای علمی در گروههای كارشناسی و تخصصی، طراحی و تدوین برنامه‌های كم حجم، قابل اجرا، غیر جنجالی و مستمر و در آخر هماهنگی و تشریك مساعی كلیه مراكز درگیر مبارزه با مواد مخدر، گام‌های نخستینی است كه باید در سرلوحهٔ اقدامات پیشگیرانه-درمانی در جهت مقابله با همه‌گیری این عارضه در نظر گرفته شود.در مراكز علمی، پژوهشی، نگرش جامع و چندسویه به پدیده‌های مورد مطالعه، امری جاری و رایج است و لذا نگرش یك بعدی یا تك عاملی به موضوعات و مقولات پیچیده اجتماعی از اعتبار و مقبولیت علمی برخوردار نمی‌باشد. پدیده اعتیاد به مواد مخدر نیز نباید از این قاعده مستثنی گردد. بنابراین ضروری است در فرایند توضیح شكل‌گیری و نیز، در برآورد امكانات پیشگیری-درمانی آن از شاخه‌های مختلف علوم استفاده شود. بعبارت روشنتر، چنانچه در مبحث سبب شناسی و رویكردهای درمانی به دیدگاه جامع و چند عاملی نائل گشته باشیم، از یك سو در تدوین و طراحی برنامه‌های كلان پیشگیری-درمانی، دقت و توجه بیشتری به علوم مختلف خواهیم نمود و از سوی دیگری بر رویكردهای درمانی ما نگرش بین رشته‌ای حاكم خواهد شد.
بستر تاریخی- اجتماعی اعتیاد
۱- نخستین و چشمگیرترین عامل در اینجا، افزایش حجم مواد مخدر قابل دسترسی در بازار است كه باعث دستیابی آسان افراد به این مواد می‌باشد و در نتیجه اقشار و پاره فرهنگهای متفاوت را آسیب پذیر می‌سازد.
۲- تبدیل شدن مواد مخدر به«مد روز» برای جوانان و وسیله‌ای جهت در هم شكستن ممنوعیت‌های بزرگسالان
۳- دور شدن از ارزشهای معنوی، پوچ گرایی و در اختیار بودن بیش از حد و اندازه كالاها، اقلام و اجناس مصرفی، امكان تجربیات ذهنی«بی بدیل و منحصر به فرد» ایام جوانی را كاهش می‌دهد و مواد مخدر، زمینه جبران كاذب در این زمینه را فراهم می‌آورد.
۴- كاهش آستانهٔ تحمل مشكلات و مصائب متعارف كه در طبیعت زندگی انسان نهفته است، بزرگسالان منطقی را به مصرف بی رویهٔ داروهای آرام بخش و بزرگسالان و جوانان آسیب پذیر را به سمت استفاده از مواد مخدر سوق می‌دهد.
۵- فشارهای بیش از حد جوانان در روند استقلال و موفقیت‌های تحصیلی-شغلی هر یك از عوامل نامبرده به تنهایی یا در تعامل با یكدیگر بستر گرایش به مواد مخدر را افزایش می‌دهد.
مطالعات شاخه‌های علمی دیگر
۱- بررسی‌های روانكاوانه
مشاهدات روان كاوی كمتر بر داده‌های گسترده و حجیم بنا شده‌اند و شاید بیشتر جنبهٔ گمانه زنی داشته باشند، با این حال ژرف نگری حاكم در روانكاوی، ما را با برخی مكانیزم‌های رشد فردی كه فراهم كنندهٔ اعتیاد می‌باشند آشنا می‌سازد. مثلاً به نظر فروید، معتادان به مواد مخدر در مرحله رشد دهانی تثبیت و متوقف شده اند. رادو روانکاوی که در زمینه اعتیاد به مواد مخدر فعالیت داشت، از نوعی ارگاسم تغذیه‌ای و مكانیزم‌های دفاعی در برابر هجوم ناملایمات صحبت می‌كند. اما تازه‌ترین بررسی‌های روان پویایی اختلال در روند شكل‌گیری و انسجام هویت فردی را در بروز اعتیاد به مواد مخدر عمده می‌دانند.
۲- مطالعات روانپزشكی
مطالعات روانپزشكی توسط روانپزشكان متعدد در اختلالات شخصیتی نزد معتادان به مواد مخدر صحه می‌گذارند. مثلاً چلریچی طی مطالعه‌ای در سال ۱۹۹۳ طبق موازین متن بازنگری شدهٔ DSMIII اعلام كرد كه نزد ۶۰ درصد معتادان، نیاز شدید به توجه، بروز عواطف شدید و عدم ثبات كه در اختلالات نمایشی، خود شیفتگی، جامعه ستیزی و اختلالات مرزی تبلور می‌یابند، از ویژگی‌های عمده شخصیتی بشمار می‌روند. پوزی و همكاران در همان سال در یك مطالعه بر روی ۳۹۰ معتاد دیگر، یافته‌های چلریچی را تأئید كرده و بر عمده بودن اختلالات شخصیتی نزد بیماران معتاد اشاره می‌كند.
۳- مطالعات و بررسی‌های تجربی دربارهٔ خانواده و اعتیاد
در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۸۰ میلادی پژوهشگران، درمانگران و نیز متخصصان مقابله با عارضه اعتیاد به این نتیجه رسیده‌اند كه خانواده در مجموع علل و معلولهای گوناگونی كه دربارهٔ این بیماری مردانه مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته اند، دارای مهمترین نقش می‌باشد. بعبارت روشنتر بیماری اعتیاد، مربوط به نوع خانواده، ارتباط عملكردهای ویژهٔ آن، تاریخچهٔ منحصر بفرد آن و نیز ساختار ارتباطی و ارزشهای حاكم در آن می‌باشد. خانواده هم در پیدایش و هم در تداوم اعتیاد به مواد مخدر دارای نقش اساسی است، یعنی خانواده خود جزئی از این بیماری است و بدون آن، این بیماری اساساً بروز نمی‌كند. نتیجهٔ منطقی آن كه برای درمان این عارضه نمی‌توان به هیچ وجه فرآیندهای رشدی در خانواده را از نظر دور داشت.در این جا به چند نمونه از مطالعات انجام شده اشاره می‌كنیم:
بابست و همكاران (۱۹۷۹) در سنجش گسترده و معروفی كه با شركت ۸۵۵۳ دانش آموز و دانشجو انجام شد، ارتباط متغیرهای خانوادگی با اعتیاد به مواد مخدر را بررسی نمودند. در این مطالعه روشن شد كه درجهٔ بالای همبستگی و صمیمیت خانواده رابطهٔ متقابل مثبتی با موفقیت تحصیلی و كسب استقلال به هنگام جوانان دارد. اما برعكس چنانچه فضای عاطفی حاكم بین اعضای خانواده حالتی سرد، بی تفاوت و بسته داشته باشد، زمینهٔ ایجاد رفتارهای پر خطر و یا استفاده از مواد مخدر فراهم خواهد گشت.
عادتها باید تابع اراده ما باشند، نه حاكم بر وجود ما.
آنها فرمانبرانی خوب، ولی فرمانروایان بدی هستند.
هركس پایبند عادتی باشد، ولو عادت خوب، آدم بیچاره‌ای بیش نیست.
مك دوگال
فریدمن و همكاران (۱۹۷۹) با اشاره به نتایج بررسی خویش بر روی ۲۷۵۰ معتاد به مواد مخدر كه دوران بلوغ خود را طی می‌كردند، بر این مطلب تأكید می‌نمایند كه رابطهٔ مثبت متقابلی بین مشكلات موجود میان اعضای خانواده و اعتیاد فرزندان وجود دارد. در این جوانان مكانیزم‌های قدرتمند انكار رابطه میان مشكلات خانوادگی و اعتیاد مشاهده شده است.
سلنو (۱۹۸۷) در پژوهشی دیگر با شركت دو گروه آزمودنی و كنترل به این نتیجه رسید كه در خانواده‌هایی با رضایت رضایتبخش، صمیمی و با ثبات، اعتیاد به مواد مخدر با احتمال كمتری بروز می‌یابد.
سیمونز و رابرتسون (۱۹۸۹) در یك آزمون نزد۳۴۳ جوان بالغ شامل افراد معتاد و گروه كنترل، به یك رابطهٔ دو جانبه شفاف، میان برخی شاخص‌های رفتاری والدین و ضریب آمادگی وارد شدن فرزندان به گروههای منحرف هم سن و سال و نهایتاً مصرف مواد مخدر پی بردند. در كنار متغیرهای گوناگون،«طرد فرزندان» توسط والدین از اهمیت ویژه‌ای در گرایش فرزندان نسبت به گروههای منحرف همسال و مصرف مواد مخدر می‌باشد.
شیدلر و بلوك (۱۹۹۰) در سال ۱۹۷۲ یك آزمون را با شركت ۱۰۰ نفر كودك سه ساله آغاز نمودند كه تا پایان سن ۱۸ سالگی همراه با مطالعات روانشناختی ادامه داشت. حاصل این مطالعه، تقسیم جوانان در سه گروه متفاوت زیر بود:
۳۴ درصد، پرهیزكنندگان قاطع كه هیچگونه تماس با مواد نداشته و هر گونه پیشنهادی در این زمینه را قاطعانه رد می‌كردند.
۴۲ درصد، تعلق به گروهی داشت كه مواد مخدر را بطور آزمایشی مصرف كرده بودند.
۲۴ درصد، متعلق به گروهی بود كه به برخی مواد مخدر عادت كرده و كم و بیش به آن وابسته شده بودند. یكی از نتایج مهم بررسی فوق آن بود كه چگونگی آشنایی، برخورد و تماس با مواد مخدر قابل پیش بینی می‌باشد. زیرا افرادی كه عادت به مواد مخدر داشتند، در مراحل رشدی خویش دچار مشكلات شدید عاطفی گشته بودند. اینان در سنین پایین
۸-۷ سالگی دچار مشكلات ارتباطی و رفتارهای هیجانی بوده اند. دلیل ظهور این تغییرات غالباً در محیط تربیتی-روانشناختی خانواده‌ها در مرحلهٔ رشدی آنها ذكر گردیده است. پس از مشاهدهٔ رابطهٔ معنادار كیفیت ارتباطات خانوادگی با گرایش به مصرف مواد مخدر، مراكز درمانی و خانواده درمانگران بی شماری، موضوع اعتیاد به مواد مخدر را به كانون فعالیت‌های خویش تبدیل و مدل‌های درمانی گوناگونی تدوین نمودند.
اكنون رئوس كلی یكی از این رویكردهای درمانی كه به ویژه در سبب شناسی عارضهٔ اعتیاد در شهر اصفهان توسط اینجانب به دفعات به اثبات رسیده، معرفی می‌گردد. این رویكرد خانواده درمانی در مقابله با عارضه اعتیاد با برنامه ریزی و همكاری انستیتو خانواده درمانی میلان ایتالیا که از اشتهار جهانی برخوردار است تهیه و تدوین گشته است. در این رویكرد درمانی، پدیده اعتیاد به مواد مخدر، حاصل ناهنجاری‌ها و تجربیات ناقص عاطفی افراد در یك محیط خانواده و تأثیرات و انتقال ناآگاهانهٔ این تجربیات به نسل‌های بعدی ارزیابی گردیده و ریشه یابی آن در كمان تجربیات سه نسل میسر می‌باشد. بدان معنا كه معمولاً یك فرد معتاد در ایام كودكی از مراقبت و توجه عاطفی لازم والدین خویش محروم بوده است، اما با توسل به مكانیزم‌های دفاعی گوناگون به درك آگاهانه و پردازش این محرومیت قادر نگشته و بدین وسیله به انتقال ناخواستهٔ این تجربیات ناقص به فرزندان خود، یعنی معتادان آتی، اقدام می‌نماید و بدین سان زمینهٔ رشد عارضه در نزد فرزندان مهیا می‌شود. مراحل سبب شناسی در این رویكرد درمانی شامل بررسی هفت مرحلهٔ زیرین است:
۱- خانواده‌های منشأ: معمولاً پدربزرگ در دوران خردسالی متقبل مسئولیت‌های خارج از تعوان گردیده و با فرزندان خود رابطهٔ عاطفی ندارد.
۲- رابطهٔ زوجی: معمولاً رابطه‌ای است ابزاری كه صمیمیت عاطفی در آن تجربه نمی‌گردد.
۳- رابطهٔ مادر و فرزند در ایام كودكی: مهمترین مشخصه این رابطه مراقبت‌های نمایشی مادر از فرزند است.
۴- دوران بلوغ: توأم با سردرگمی و دوری جستن از مادر
۵-گرایش و ابراز علاقه فرزند به پدر: پدر بعلت محرومیت از رابطهٔ عاطفی با پدربزرگ از ایجاد رابطهٔ عاطفی با فرزند عاجز است و تكیه گاه و الگوی او محسوب نمی‌شود. فرزند در خلاء عاطفی خود غوطه ور می‌شود.
۶- تماس با مواد مخدر: تماس با مواد مخدر بعنوان گریز از شرایط و فشارهای روانی غیرقابل تحمل
۷- واكنش اطرافیان نزدیك در برابر عارضه: غافلگیر شدن و عدم درك فرزند مبتلا به اعتیاد.
* در پایان لازم به تأكید است كه عارضهٔ اعتیاد، یك بیماری مردانه است و اساس فعالیت‌های درمانی باید در محور ارتباطات مردانه برنامه ریزی شود.

دكتر سعید پیرمرادی

منبع : فصلنامه پزشکی اجتماعی هوم

مطالب مرتبط

کلمات در حال جستجو
بسیج طلاب , روش کلاهبرداری از دختران , گزینه های روی میز , استعمال , وکیل , کهف , بازار عطر , قرارداد گازی , غذاخوری , رسول خوروش , بيرجند , خنجر , آکریکا , شیل نفت , خارخسک , ماهی سیاه کوچولو , مردی که اسب شد , چاشنی , اسنقلال , باشگاه استقلال ,

برخی از مطالبی که کاربران هم اکنون در حال خواندن آن هستند
ساخت سلسله مراتبی مطالب یادگیری , در سرای مغان رفته بود و آب زده , در شکایت و طلب احسان از مخدوم , جدول شرکاء عمده تجاری (مقیاس میلیون دلار آمریکا) صادرات , نای شبان , صحنه‌آرائی , کشاورزی، دامپروری و ماهی‌گیری , سر راهش افتادم از ناتوانی , تحقیقات توصیفی , مقادیر آزمایشگاهی موارد مهم بالینی , مَلی , مشاهده (observation) و تقلید , گیاه‌شناسی , میرزا علی‌خان امین‌الدوله , گیاهچه , منابع درآمد , ای ترک دلستان ز شبستان کیستی , شال کمر , وارد آمدن‌ صدمه‌ به‌ مثانه‌ یا پیشابراه‌ ـ bladder or urethra injury , ای دلبر بی‌صورت صورتگر ساده , منطقهٔ ‌حفاظت شدهٔ نای‌بند، بوشهر , زنجیره‌های داوطلبانه به سرپرستی عمده‌فروشی , روابط بحرین با دیگر کشورها (۲) , دو همسایه , پاتوژنز , غار تنگ چوگان، كازرون (ساسانیان) , جداماندگی (sequestration) ریه , برنامه مشوق مالیاتی برای فعالیت‌های مربوط به بازار اسناد , در عشق ز تیغ و سر نیندیشم , طبقه‌بندی ,

وبگردی
خاطرات آقای همساده از انتخاب یک الگو - آقای همساده از بچگی هر کسی رو به عنوان الگو اتتخاب کرده، طرف پوکیده، نابود شده...
فیلم/ طنزنامه مرد خوش‌خنده ایران - این مرد در دوران مادها خزانه‌دار بوده، در دوران هخامنشیان مدیریت داخلی کاخ تخت جمشید را عهده‌دار شده و مدیریت وی از علل سقوط هخامنشیان بوده است. او پس از سال‌ها غیبت دوباره در دوره معاصر مدیر شده تا مدیری برای تمام حکومت‌ها نام بگیرد!
فرخنده زنده زنده سوزانده شد / تصاویر - گروهی از مردم افغانستان در کابل پایتخت این کشور یک زن را به شدت مورد ضرب و شتم قرار داده و کُشتند. مقامات امنیتی در کابل با تأیید این خبر اعلام کردند که مردان خشمگین در مرکز شهر، یک زن را که گفته شده قرآن را به آتش کشیده کشتند.
پاسخ فرزاد حسنی به افشاگری آزاده نامداری - بر فرض محال اگر این ادعاهای کذب صحت هم داشت، آیا این روش درستی برای بیان آنهاست؟ ریختن آبروی دیگران و حتی خانواده خود به چه قیمتی؟ به قیمت پخش تصویرمان از تلویزیون؟! انسان ها را از روشی که برای رسیدن به هدفشان انتخاب می کنند بشناسید...
ضرب و شتم آزاده نامداری و افشاگری بی‌سابقه - آزاده نامداری با به اشتراک گذاشتن عکسی تلخ و دردناک از آثار شدید ضرب و شتم روی صورت و چشم خود، از اتفاقاتی غیرقابل باور مربوط به زندگی گذشته اش . آقای حسنی چهل تا فایل صوتی دست من داری که مدت هاست حتی خودم گوشش ندادم.
شایعه رابطه احسان علیخانی و آزاده نامداری! / تصاویر اینستاگرام - توضیحات آزاده نامداری درباره یک شایعه - امروز آقای علیخانی چون صفحه‌ای دراینستاگرام ندارن ازمن خواستن توضیحی به هوادارانشون ودوستای خوب خودم بدم.
دختر گلفروش تجریش پدیده جدید شبکه‌های اجتماعی - دختر گلفروش میدان تجریش. این همه چیزی بود که از پدیده این روزهای شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها می‌دانستیم و البته چند عکس که از او منتشر شده بود. دختری که با ظاهری خاص توجهات را به خود جلب کرده بود.
شبکه‌های اجتماعی با ما چه کرده‌اند / فیلم - شبکه‌های اجتماعی چگونه ما را منزوی کرده‌اند. آیا شما هم ساعت‌های زیادی را صرف شبکه‌های اجتماعی و دنیای مجازی میکنید حتما این ویدیو را نگاه کنید.
پربازدیدها
گفتگویی دوستانه با الهه احمدی بانوی تیراندازی ایران - احمدی از موفق ترین ورزشکاران کاروان اعزامی ایران به بازی های گوانگ ژو بود و در دومین مرحله از رقابت های جام جهانی...
نارنجی پوشان سایپا همچنان در میانه جدول - تیم سایپا در فصل چهاردهم لیگ برتر فوتبال شروع خوبی نداشتند اما در ادامه لیگ با چند پیروزی خوب موفق شدند در میانه...
افزایش 38 درصدی صدور گواهینامه صدور 5 میلیون و 500 هزار گواهینامه - رئیس پلیس مرکز صدور گواهینامه پلیس راهور ناجا از رشد 38 درصدی گواهینامه خبر داد.
همسرم مرتب از من ماشین مدل بالاتر می‌خواهد - مرد جوان وقتی دید که همسرش از وی یک ماشین شاسی بلند می خواهد تصمیم به جدایی گرفت.
صداقت، شعار سال «علیرضا رئیسیان» - «علیرضا رئیسیان» گفت: شفافیت و صداقت بهترین شعاری است که می‌تواند در سینما باشد.
شهرت نباید مرا از خودم بگیرد/ شهرت با وجود زیبایی بسیار خطرناک است - «غزل صارمی» بازیگر سینما و تلویزیون گفت: من همیشه از خدا می‌خواهم شهرت، قدرت و ثروت من را از خودم نگیرند و همیشه...
تهیه نقشه آلودگی منابع آب خام شهر تهران تا خرداد ۹۴ - رئیس ستاد محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران از تهیه نقشه آلودگی منابع آب خام شهر تهران تا ابتدای خرداد ۹۴ خبر داد.
واگذاری ۳۸ هزار واحد مسکونی به مددجویان/ ایجاد ۳۳هزار و ۸۳۰ شغل - واگذاری ۳۸ هزار واحد مسکونی، ایجاد ۳۳ هزار و ۸۳۰ شغل، رشد ۳۰ درصدی مشارکتهای مردمی، تامین وسایل کمک توانبخشی معلولان و... از جمله برنامه های سازمان بهزیستی در سال ۹۳ بوده است.
سه چراغ قرمز برای وزنه‌برداری در سال 93 - مثبت شدن 4 تست دوپینگ، کسب نتیجه کمتر از حد انتظار در بازیهای آسیایی و لغو سریالی اعزام تیمهای پایه از جمله اتفاقاتی بودند که باعث شدند وزنه‌برداری روز های پر افت و خیزی در سال 93 داشته باشد.
پایان سومین روز مذاکرات ایران و آمریکا - وزیران خارجه ایران و آمریکا جمعه شب برای پنجمین بار طی دو روز گذشته با یکدیگر دیدار کردند.




Copyright © 2008 - 2015 vista.ir. All Rights Reserved